Tanja Marković

 

KOREOGRAFIJA TEKSTA

 

O postupku kolažiranja kao načinu pisanja

Ovaj metod pisanja razumem kao pokušaj prenošenja fragmentarnog doživljaja sveta koji je uvek oblikovan mišljenjem drugih ljudi. Osećam da su neke autorke ili autori već rekli ono što želim da kažem i da je od postupka interpretiranja, oslanjajući se na maglovito sećanje, poetski svrsishodnije i estetski efikasnije citirati i od citata stvarati nove strukture. Tako sve preciznije izoštravam svest o uticajima, o tome da sam dete kulture i svega pročitanog, odslušanog i viđenog u svetu umetnosti. Ovaj postupak je istovremeno i posveta zastrašujućoj i uzbudljivoj deja vu pojavi i osveta konceptu autentičnosti neretko upotrebljavanom u tlačiteljske svrhe.

O autorstvu i originalnosti

Sklonija sam da razmišljam o mapama uticaja i o mrežema intertekstualnih prepleta, o uronjenosti u jezik, ideologiju, kulturu, o pisanju na osnovu teorijskih pretpostavki o tome na koje su sve načine tekstovi nastajali kroz istoriju poezije. Moje autorstvo je uglavnom rezultat kombinatorike i krije se u veštini povezivanja misli drugih pesnika i pisaca u celinu koja donosi nova značenja u odnosu na polazne tekstove. Nekad u pesmama stvaram narativnije strukture od onih koje nude polazni stihovi ili konstruišem odnose između figura kojih nema u originalnim tekstovima. Nekada transponujem u tekstu zatečen lirski subjekt u različite rodne identitete i pratim kako naizgled mala intervencija menja značenje. U pesmi koreografija teksta polazim od teorijske knjige o poeziji u nameri da stvorim poetski tekst.
          Ovakav postupak pisanja je i neka vrsta vampirskog parazitiranja na tuđim tekstovima, kao i pokušaj da se stvori mesto za sebe u tuđem tekstu, da se iz pozicije pasivnog recipijenta ili čitateljke pređe u aktivnu intervenciju. To je korišćenje ready made tradicije u pisanju poezije.
          Moj izraz veoma duguje kapacitetu za deformisanje, borbi za legitimnost ružnog, izobličenog, defektnog, neautentičnog, nedovršenog, neuobličenog, odbačenog, prezrenog i marginalizovanog. Slabosti i neuklapanja svih vrsta u dominantne društvene tokove i ukuse, u uslovno rečeno dobru, u stvari očekivanu formu su nešto sa čim se najudobnije identifikujem. Konvenciju poštujem samo onoliko koliko je nužno za relativno neupadljiv život u zajednici. Ostatak uklapanja uglavnom smatram nasiljem nad svojim izrazom i nečim što je destruktivno po proces stvaranja.

O pisanju kao vrsti konceptualne umetnosti

Dok pišem pokušavam da povežem neke imaginarne, fantazmatske, rasute i hermetične prostore i objekte. Iskustvo konceptualnog rada je važno jer pokazuje da je moguće racionalnim procesima kontrolisati stvaranje. Verujem da nesvesna intuicija i dalje u tom slučaju deluje, između ostalog i kao šum u komunikaciji i kao novi sloj značenja. Čini mi se da je u procesu stvaranja posebno važno ukrotiti neosvešćene impulse i podvesti ih pod kontrolu sekundarnog procesa, kako psihoanalitičari nazivaju mišljenje. U knjizi psihoanalitičara Donalda Melcera i književne kritičarke Meg Haris Vilijams „Poimanje lepote – uloga estetičkog konflikta u razvoju, nasilju i umetnosti“ pominje se citat iz Kitsovog pisma  iz 1817. u kojem pesnik piše o Šekspiru kao nekom ko je bio u stanju da podnosi negative capability koja je u psihoanalitičkoj studiji dalje tumačena kao sposobnost da se podnese neizvesnost negativnog, fluidnog, nestrukturisanog, psihotičnog. Iz takvih stanja nastaje poezija. Analiza poezije i njeno čitanje podrazumevaju sličnu vrstu kapaciteta.

Neobjavljena pesma Jezik je proziran se delimično oslanja na metodologiju pisanja objašnjenu u ovom tekstu, dok pesma koreografija teksta predstavlja primer te metodologije.

***

Jezik je proziran.
Šta je ja?
Lin Hedžinien.
Gde joj živi otac?
Završava arbitrarno.
Autostopira.
Baca cigarete u korpu.
Pere kelerabu.
Diše teško.
Ne zanima je introspekcija.
Čita novine.
Pune suvih činjenica.
Diše teško.
Dugo razgleda čitulje.
Čini joj se da može da napiše „planinski vazduh“.
Proziran.
I da je to ne pogodi.
Razgleda ptice i njihove ukočene oči.
Stanuje u prokrvljenom tkivu.
U žalosti.
Deformiše definiciju fluidnog identiteta.
Stanuje u oštećenom identitetu.
Kašlje na granici.
Kupuje novine.
Gleda u beživotne oči riba.
Seća se neprozirnih jezika.
Neometano kampuje u podzemlju Himalaja.
Pakuje izložbu u zelenu torbu.
Ostaje u gustim šumama.
Bez knjiga.
Bez telefona.
Bez adrese prijatelja.
Sad već sve ređe diše.
Piše autobiografiju.
Nagrađuje se tompusom.
Gine na safariju.



koreografija teksta¹

svi teoretičari spominju govor i jezik
označitelja i označeno
i uglavnom ostavljaju autora u izvanjskoj poziciji
pjesništvo naglašava svoju tvarnost
kontaktiranje teksta stvara literature
branimir bošnjak
branko čegec
branimir donat
aleksandar flaker
atematične pjesme
pjesme koje konkuriraju izvantekstualnoj zbilji
pjesme nasilne zbilje
pjesme post/mučninske zbilje
pjesme spotovske zbilje
šimićevske, kolažne, montažne, astihovne
geometrične, montažne, gestualne
maković
čegec
rešicki
slamnig
moj mali toki-voki
zabavljanje vlastitim jezikom
iscrpljenost
osvježavanje praktičara
samih pjesnika
pretakanja tehničkim rečnikom
stihovi osjetljivi na elektronske medije
lakostihovna dosjetljivost
pravilne strukture
ludizam slabosti
svijet sluša
gramofon kao pjesma koja se vrti u zbirci
bit će rata
ustrašenost za identitet
lagati, zašto ne?
višespratna analogija
brojni uskličnici
slijedi notacija
tamni zvuk
u slavu mrtvih punk zvijezda
šum ili izmiče
ili se definitivno pogrešno prima
angažirane u simuliranju
istovremeno se slično zbivalo u mađarskoj
austriji, poljskoj, sloveniji, vojvodini
premda je srednjeeuropski kontekst
bio nešto ideologijski tabuirano
zabranjeno kao prostor
mogućih produktivnih projekcija
umnožak predjezičkih bića
gramatologijski obrat na djelu
imenovanje onoga što se uprkos
tvrdnji teksta ne događa
tekst ni malo ometen
u svojem rasprostiranju
rezolutno odbijati
punjenje teksta jezikom
bilo koje ideologije
tamnost parabliskosti
mimo prizora wendersa
subjekt nije izražen
subjekt nije lirski ja
trećeosobni subjekt
umnoženo personalizirani
autorova imena
mi maleni slušatelji
svi smo od stakla
od bakra
od svijetla
i od kiše
ne volim ideju o jednoj osobi
koja sve druge primorava činiti isto što i on
nepovjerenje u glas kao izvor i orijentir
široki prostor djelovanja zaboravljene vedrine
brbljivost koja se može izbeći
glazba, radio, telefon
sve pokazuje forma
otići/ostati
uličarka šmrca
gubavac naslonjen na štap
kao svjetlosnu os
pjesma vješto čuva svoje zadnje rite
fusnota daje uputu kako se čita tekst
fusnota kaže: čita se kao ugašen neon
kako ću sada napisati
problem forme je najuočljiviji dio ove pjesme
humornošću čuvam svoju slabost
infantilan sam prikazivač
zanesen lakim stihovima
sutradan ujutro osećam
surov sam i kad mislim
ne gubeći pri tome sebe
pametni i glupi
pjevajte bez osobitog razloga
ono što vam se događa „režirano je”
svijet ravnodušnosti nije siguran
može doneti opasnost lošeg čitanja
nastup jakog subjekta
biće sposobni prepoznati
samo oni najslabiji
oni koji znaju čitati
oni koji znaju da je stanje slaboga subjekta
daleko od moći pisati povjest
Greta Garbo živi i postoji
makar je nigdje nećeš sresti
ogovaraj erotsko
spolnost kao proizvodnu temu
budi blago narcističan
namjeravaj svima ispričati
ono što već znaju
ali ne znaju o tome pričati
macho-djeluj
dostatno jak
a da se na račun nespretnosti
izruguješ sebi
urbanitet sentimentalizam
licemjerje soc-realizam
među kućama nabačenim u neredu
među brodovima u remontu nehajev
pitaj se o čemu je riječ
jer nije riječ o nečemu
nego je ta riječ sve što je rečeno
umjesto neposrednog ljubavnog iskaza
montiraj prepričani prizor iz nekog filma
i tako oslabi jačinu slike
u pjesmama navodi grafite
i biti ćeš osobito zanimljiv
patetični čegec replicira alešu debeljaku
john lennon će biti ubijen
nakon njegove smrti
broj obožavatelja će se nemjerljivo uvećati

 

1 Pesma nastaje kolažiranjem fragmenata rečenica knjige Gorana Rema  Koreografija teksta 1, Meandar, Zagreb, 2003.


Tanja Marković je rođena 1970. godine u Beogradu. Diplomirala je psihologiju na Filozofskom fakultetu u Beogradu. Pohađala je Studije kulture i roda (AAOM), Performing Arts Theory School (PARTS) u Centru za novo pozorište i igru, Školu za savremenu umetnost i teoriju (CSUb), Magistarske studije Univerziteta umetnosti u Beogradu, odsek Teorija umetnosti i medija i Radionice teorije poezije (AŽIN), Beograd. Teorijsko-umetničke tekstove objavljivala je u TkH časopisu za teoriju izvođačkih umetnosti, a poeziju u časopisima ProFemina i Treći trg. U saradnji s teorijsko-umetničkom grupom Teorija koja hoda izvodila performanse u Zagrebu, Ljubljani, Londonu, Beogradu. Uvrštena je u antologiju savremene poezije Tragom roda smisao angažovanja, DEVE, 2006. Instalacije je izlagala u Beogradu, Beču, Temišvaru i San Dijegu. Drama Diskretne žene, dekorativno dete, danska doga u koautorstvu sa Anom Seferović i Tamarom Šuškić objavljena je u časopisu Scena, 2008. Bavila se psiholingvističkim istraživanjem. Objavljen naučni rad: Kostić A., Marković T., Baucal A., “Inflectional morphology and word meaning: Orthogonal or co-implicative cognitive domain?” in Morphological Structure in Language Procesing, (ed. R.Harald Baayen i Robert Schreuder), Monton de Gruyter, Berlin, New York, 2003, 1-45